Konuyu Değerlendir
  • 0 Oy - 0 Ortalama
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Kuyruklu Yildiz Nedir
#1
20-2014icon 

KUYRUKLU YILDIZ NEDİR

Yaklaşık 4.5 milyar yıl önce oluşan güneş sisteminin arda kalan gezgin buz
kayalarıdır. Yörüngeleri, güneş sisteminin en soğuk ve karanlık köşelerinden, Güneş’in yakıcı
sıcaklığına kadar uzanır. Güneş sisteminin iç (Güneş’e daha yakın) kısımlarında dolanırken,
güneş ışınları kuyrukluyıldızın çekirdeğinin üstünde bulunan buzları buharlaştırırken küçük
katı parçacıkları da ondan kopararak kuyruğunun Güneş’e göre zıt yönde oluşmasını sağlar.
Kuyurkluyıldızların çoğu, Neptün gezegenin daha ötesinde bulunan Kuiper kuşağından ve
Oort Bulutundan gelmektedir.
Kuyurkluyıldızlar kısa ve uzun dönemli olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Kısa dönemli
kuyurkluyıldızların yörünge dönemleri 200 yıldan kısa ve yörüngeleri Jüpiter tarafından
kontrol edildiğinden Jüpiter Kuyrukluyıldız Ailesi olarak bilinirler. Kuiper kuşağından gelen
bu kuyrukluyıldızlar Jüpiter’in yörüngesi ile kesiştikleri için, bu dev gezegenin çekim etkisine
marzu kalırlar. Bu etki, zamanla kuyrukluyıldızın yörüngelesini değiştirerek bir süre sonra
onun ya güneş sisteminin dışına fırlatılmasına ya da Jüpiter veya Güneş ile çarpışmasına
neden olur. Kısa dönemlilere örnek olarak Halley (dönemi 76 yıl), Tempel-1 (5.5 yıl), Encke
(3.3 yıl), Wild 2 (6.15 yıl) kuyrukluyıldızları verilebilir.


Uzun dönemli kuyurkluyıldızların yörünge dönemleri ise 200 yıldan daha uzundur ve bunlar
Oort Bulutundan gelmektedirler. Bu türden kuyrukluyıldızlara örnek olarak Hale-Bopp
kuyrukluyıldızı (4 000 yıl) verilebilir.
Güneş sistemi içersinde bir bakıma bir dengenin (büyük kütlesi nedeniyle Jupiter’in
bir kalkan görevini üstlenmiş) olduğunu söylemek mümkündür. Ancak bu, herhangi bir
kuyrukluyıldızın veya onlardan daha büyük kütleli olan bir asteroidin (küçük gezegenin)
örneğin dünyamıza hiç bir zaman çarpamayacağı anlamına gelmez.
Bir gök cisminin (kuyrukluyıldız veya asteroid) Dünya’ya olan uzaklığı 7.480.000 km
(veya 0.05 AB’dir, Dünya-Güneş arasındaki uzaklığına 1 astronomi birimi (AB) denir ve
1AB = 149.6 x 106 km) ve çapı 150 km’den daha büyük olduğu durumda Dünya’ya çarpma
olasılığı yüksektir. Dünya’ya olan uzaklıkları dikkate alındığında asteroidlerin Dünya’ya
çarpma olasılığı Kuyrukluyıldızlara nazaran daha fazladır. Potansiyel çarpma tehlikesi
oluşturabilecek asteroidlerin bilinen sayısı bin civarındadır. Fakat onların bu varlığı Dünya’ya
kesinlikle çarpacakları anlamına gelmez, sadece böyle bir tehtidin olasılığı söz konusudur.
Bunun için gökbilimciler düzenli olarak bu cisimleri gözlemektedirler.
Dünya’ya potansiyel olarak çarpabilecek cisimlerin çarpma olasılıkları Torino Ölçeği
ile tanımlamaktadır. Böylece ilgili bir gök cismine Torino Ölçeği’nde (T.Ö) 0 ile 10 arasında
bir sayı verilir. 0 cismin Dünya’ya çarpma olasılığının hiç olmadığını belirtirken 10
çarpışmanın kesin olduğu ve hatta genel bir iklim felaketine yol açacağını gösterir.
Torino Ölçeği; beyaz, yeşil, sarı, turuncu ve kırmızı olmak üzere renklerle
ölçeklendirilir. Her bir rengin kendine özgü anlamı vardır. Beyaz: T.Ö = 0, “Çarpışma yok”,
Dünya’ya hiçbir tehlikesi olmayan veya dünya atmosferinde yok olacak olanlar. Yeşil: T.Ö =
1, “normal”, Dünya’ya yaklaşabilecek fakat boyutları çok küçük olan gök cisimleridir, yani
ciddi bir tehdit oluşturmayanlar. Sarı: T.Ö = 2, 3 ve 4, “Dikkate değer”, Dünya ile çarpışma
olasılıkları birkaç yüzyıl içinde yüksek olan gök cisimleridir. Turuncu: T.Ö = 5, 6 ve 7,
“Tehdit oluşturur”, boyutları yerel veya küresel yıkım oluşturabilecek kadar büyük olan cismlerdir. Kırmızı: T.Ö = 8, 9 ve 10, “Kesin Çarpışma” olacağı ve yerel ve bölgesel yıkıma
ek olarak küresel iklim değişimine neden olacak cisimlere karşılık gelmektedir. Şekil 3’te
Dünya’ya çarpma olasılığı cismin kinetik enerjisine (1 MT = 4.3 x 1015 J’le karşılık
gemektedir) göre verilmiştir. Y-ekseninde sözkonusu cisimlerin boyutları da belirtilmiştir.
Tablo 1’de ise en yakın tarihli Torino ölçeği 2 olan ve 2102 yılında Dünya ile çarpışma
olasılığı yüksek olan VD17 asteroidine ilişkin bilgiler de yer almakatadır.73P/Schwassmann-Wachmann 3 (SW-3) Kuyrukluyıldızı
2 Mayıs 1930 yılında Friedrich Carl Arnold Schwassmann ve Arno Arthur Wachmann
taraflarından keşfedilmiş olan 73P/Schwassmann-Wachmann 3 (SW-3) kuyrukluyıldızı,
Güneş etrafında eliptik bir yörüngede 5.4 yılda bir tam dolanımını gerçekleşriren Jüpiter
Kuyrukluyıldız Ailesinin bir üyesidir. Fotoğrafik gözlem yöntemiyle keşfedilen SW-3’ün
parlıklığı 9.5 kadir (kadir: parlaklık birimi) olarak belirlenmiştir (gece gökyüzünde
gördüğümüz en parlak yıldızların parlaklık değeri 1 ile gösterilirse daha sönük olanlar için bu
değer büyür. İnsan gözünün algılayabileceği en sönük yıldızın parlaklığı 6cı kadir dir). 31
Mayıs 1930 tarihinde Dünya’ya 9.240.000 km uzaklıktan geçtiğinde parlaklığı 6 ile 7 kadir
arasında ölçülmüştür.
1995 yılında gökyüzünde, çıplak gözün çok sönük bir yıldızı görebileceği kadar sönük
bir kuyrukluyıldızın olduğu görüldü. Bunun yeni bir kuyrukluyıldız olduğu düşünülmesine
rağmen aslında O yeni bir keşif değildi. O gerçekte Schwassmann-Wachmann 3’ün ta
kendisiydi. SW-3 Dünya’ya yakın olmamasına rağmen (196 milyon km uzaklıkta iken) bu
kadar parlak olması beklenmiyordu. Çünkü 12 kadir parlaklığında, çıplak gözle
görülemeyecek kadar sönük olması gerekirdi. Fakat SW-3 kuyurkluyıldızı ordaydı ve
parlaklığı 1000’lerce kat artmıştı! Bu parlaklık artışının nedeni üzerinde yapılan çalışmalar
SW-3’ün parçalandığını ortaya koydu. Bu yüksek parlaklık artışı anında 3 parçaya ayrılmıştı
ve daha sonra ise ikisinin tekrar parçalanması ile toplam 5 farklı parçaya ayrıldığı gözlendi.
2001 yılında SW-3 tekrar gökyüzünde görüldüğünde sadece C (en büyüğü), B ve E parçaları
görülebildi, ilave bir parçalanmanın varlığı belirlenemedi.İçinde bulunduğumuz yıl SW-3, Güneş’e ve dolayısıyla Dünya’ya en yakın konumdan
geçecek. Mart ayında yapılan gözlemler 7 parça olduğunu gösterdi. Nisan ayında ise B
parçacığı parlaklığını artırarak 6 parçaya bölünmüş ve daha sonra tekrardan parçacıklara
ayrıldığı görüldü. Şimdi ise yaklaşık 58 parçaya ayrılmış ve parçacıkların çoğu iri-kaya
boyutunda küçük parçacıklardan oluşmaktadır. Yani bu kuyrukluyıldız bir bakıma minikkuyrukluyıldız
grubu oluşturmuştur! 11 Mayıs’ta C parçası Dünya’ya en yakın konumda
olarak 12 milyon km uzaklıkta bulundu ve kuzey-doğu ufkunda bulunan Cygnus (Kuğu)
takımyıldızında gece 10:30 civarında doğdu. B parçası ise 14 Mayıs tarihinde 10 milyon km
kadar yaklaştı son 20 yılın Dünya’ya en fazla yaklaşabilen kuyrukluyıldızı oldu. Bu uzaklık
Dünya-Ay arası mesafenin 26 katı olmasına karşın gezegenimiz için hiçbir tehdit oluşturmadı
Tablo 2’de SW-3’ün Dünya’ya yaklaşan parçacıklarının ismi, yakınlaşma tarihi, uzaklığı ve
göreli hızları verilmiştir. 6 Haziran’da ise Güneş’e en yakın konuma ulaşacaktır. Dünya’nın
Güneş etrafındaki yörüngesi 31 Mayıs 2022 tarihinde SW-3’ün yörüngesi ile kesişeceğinden
gökyüzünde meteor yağmuru olması beklenmektedir.
SW-3 Benzeri Parçalanan Kuyurukluyıldızlar
SW-3, güneş sisteminde ilk kez parçalara ayrılan kuyurkluyıldız değildir. Bundan önce
1993-1994 yılları arasında Shoemaker-Levy 9 kuyrukluyıldızı 22 parçaya ayrılıp Jüpiter’e
çaparak yok olmuştur. Linear 2 kuyrukluyıldızı ise Temmuz 2000 yılında Güneş tarafından
yutulmadan önce parçalara ayrılmıştır. 1826 yılında keşfedilen Beila kuyurkyıldızının iki
parçaya ayrılmış olduğu belirlenmiş fakat 1852 yılından sonra bir daha görülmemiştir. 1872
yılında gökyüzünde muhteşem bir meteor gösteresi sunmuş ve daha sonraki yıllarda bunun da
etkisi azalmıştır. Tüm parçalanan kuyrukluyıldızlar bu kadar şansız değildir. 1996 yılında
keşfedilen Hyakutake kuyrukluyıldızın çekirdeğinden kopmuş olan parçacıkları halen daha
görülebilinmektedir. 4 Temmuz 2005 tarihinde ilk kez bilim insanları Tempel-1
kuyrukluyıldızını bombalayarak üstünde krater oluşturdu. Dağılan parçacıklar ve
kuyrukluyıldızın kendisinin gözlemleri ile hem yapısını, hem de güneş sisteminin ilk oluşum
maddesini inceliyorlar. Diğer taraftan böyle bir gök cisminin savuşturulmasının ilk denemesi
de yapılmış oldu.
Kaynak :
Doç. Dr. Berahitdin Albayrak, Araş. Gör. Aslı Elmaslı
Ankara Üniversitesi Rasathanesi, 06837, Ahlatlıbel, Ankara




Bul
Alıntı


Foruma Git:


Bu konuyu görüntüleyen kullanıcı(lar): 1 Ziyaretçi